راستش، همه‌ی بچه‌ها را برده بودیم حیاط تا درخت بکارند؛ ببینید، پیش خودمان گفتیم… خب این هم بخشی از آموزش است، تا ببینند چه‌طور، می‌دانید دیگر، سازوکار ریشه‌ها… و همین‌طور احساس مسئولیت، مراقبت از چیزها، مسئولیت‌پذیری فردی. خودتان می‌دانید چه می‌گویم. همه‌ی درخت‌ها خشک شدند. نهال پرتقال بودند. نمی‌دانم چرا خشک شدند، همین‌طوری خشک شدند. احتمالاً خاکشان مشکلی داشت یا شاید باری که از نهالستان گرفته بودیم خیلی تعریفی نداشت. شکایتش را هم پیش خودشان بردیم. نتیجه این‌که سی تا بچه آن‌جا بود، که هر کدام نهالی کوچک برای کاشتن داشتند، و ما مانده بودیم با سی درخت خشکیده. این‌همه بچه که به این ترکه‌های قهوه‌ای خیره مانده بودند واقعاً حال آدم را می‌گرفت.
اگر فقط همین بود باز جای شکرش باقی بود، منتها درست دو سه هفته پیش از ماجرای درخت‌ها، همه‌ی مارها مُردند. ولی به نظرم مارها… خب، دلیل این‌که فاتحه‌ی مارها خوانده شد این بود که… یادتان هست دیگر، موتورخانه به‌خاطر اعتصاب چهار روز خاموش بود، و خب قابل‌توضیح هم بود. این یکی را می‌شد با همان قضیه‌ی اعتصاب برای بچه‌ها جا انداخت. منظورم این است که پدر و مادر هیچ‌کدامشان نمی‌گذاشتند بچه‌ها با آمدن به مدرسه اعتصاب را بشکنند، و خودشان هم خبر داشتند اعتصابی راه افتاده و معنایش چیست. برای همین وقتی همه‌چیز دوباره راه افتاد و رفتیم سراغ مارها، بچه‌ها چندان جا نخوردند.
سر باغچه‌ی سبزیجات قضیه احتمالاً زیادی آب دادن بود؛ دست‌کم حالا دیگر یاد گرفته‌اند که نباید زیادی آب بدهند. بچه‌ها وظیفه‌شان را خیلی جدی گرفته بودند و احتمالاً بعضی‌هایشان… می‌دانید دیگر، دور از چشم ما یواشکی یک خرده آب اضافه پایشان می‌ریختند. یا شاید هم… خب، دلم نمی‌خواهد بگذارم به حساب خراب‌کاری، هرچند به فکرمان رسید. منظورم این است که به ذهنمان خطور کرد. احتمالاً به این خاطر چنین فکری کردیم که پیش از آن جربیل۱ها هم مُرده بودند، و موش‌های سفید مُرده بودند، و سمندر هم… خب، حالا دست‌کم یاد گرفته‌اند که آن‌ها را توی کیسه‌ی پلاستیکی این‌طرف و آن‌طرف نبرند.
معلوم است که انتظار داشتیم ماهی‌های استوایی هم بمیرند، اصلاً جای تعجب نداشت. این تحفه‌ها کافی است چپ نگاهشان کنی تا شکم‌بالا بیایند روی آب. اما طبق طرح درس، در آن مقطع استفاده از ماهی استوایی هم الزامی بود؛ چاره‌ای نداشتیم، هر سال همین آش و همین کاسه است، فقط باید سروتهش را زود هم بیاوری و بگذری.
توله‌سگ را که اصلاً قرار نبود داشته باشیم.
اصلاً قرار نبود سگی داشته باشیم؛ ماجرا این بود که دختر خانواده‌ی مرداک۲ یک روز توله‌ای زیر کامیون خواربارفروشی گریسْتیدیز۳ پیدا کرده و ترسیده بود مبادا بعد از تخلیه‌ی بار راننده زیرش بگیرد، برای همین چپانده بودش توی کوله‌پشتی و با خودش آورده بود مدرسه. این‌طور شد که صاحب این توله‌سگ شدیم. تا چشمم به توله‌سگ افتاد، با خودم گفتم: ای بابا، این هم یکی دو هفته‌ای بیش‌تر مهمان ما نیست و بعدش هم… دقیقاً همین شد. نگه داشتنش توی کلاس کلاً قدغن بود و آیین‌نامه‌ای در این باره هست، اما وقتی توله‌سگ حی و حاضر جلویشان روی زمین وول می‌خورد و مدام هاپ‌هاپ می‌کرد، دیگر چه‌طور می‌شد به بچه‌ها بگویی حق ندارید سگ نگه دارید؟ اسمش را گذاشتند ادگار، یعنی اسم من را رویش گذاشتند. وقتی دنبالش می‌دویدند کلی کیف می‌کردند و داد می‌زدند: «بیا این‌جا، ادگار. چه پسر خوبیه ادگار.» بعد هم از خنده روده‌بر می‌شدند. آن‌ها از این دوپهلویی خوششان می‌آمد. خودم هم خوشم می‌آمد. به من برنمی‌خورد اگر دستم بیندازند. توی اتاقک وسایل برایش خانه‌ی کوچکی درست کردند و این‌جور کارها. نمی‌دانم سر چه مُرد. لابد دیستمپر۴. احتمالاً واکسن نخورده بود. قبل از این‌که بچه‌ها برسند جنازه‌اش را بردم بیرون. هر روز صبح طبق عادت کارم این بود که اتاقک وسایل را وارسی کنم، چون می‌دانستم قرار است چه بلایی سرش بیاید. دادمش دست سرایدار.
و بعد قضیه‌ی آن بچه‌ی یتیم کره‌ای پیش آمد که کلاسمان از طریق طرح «کمک به کودکان» به سرپرستی گرفته بودش؛ همه‌ی بچه‌ها ماهی بیست‌وپنج سنت کمک می‌کردند، روالش این بود. اتفاق ناگواری بود؛ اسم بچه کیم بود و شاید ما خیلی دیر به سرپرستی گرفته بودیمش یا چیزی شبیه این. در نامه‌ای که به دستمان رسید علت مرگ را ننوشته بودند، پیشنهاد داده بودند بچه‌ای دیگر را به‌جایش به سرپرستی بگیریم و چند پرونده‌ی خواندنی از سرگذشت بقیه هم برایمان فرستادند، ولی ما دیگر دلش را نداشتیم. هضم این قضیه برای کلاس اصلاً راحت نبود، کم‌کم داشتند احساس می‌کردند (البته برداشت من این‌طوری است؛ هیچ‌کس مستقیم به من چیزی نگفت) که شاید یک جای کار مدرسه می‌لنگد، ولی از نظر من مدرسه هیچ مشکل خاصی ندارد. هم بهترش را دیده‌ام و هم بدترش را. فقط افتاده بودیم روی دور بدبیاری. مثلاً تعداد والدینی که فوت کردند عجیب زیاد بود. فکر کنم دو تا سکته‌ی قلبی داشتیم، دو تا خودکشی، یک غرق‌شدگی و چهار نفر هم یک‌جا توی تصادف رانندگی کشته شدند، و یک مورد هم سکته‌ی مغزی. آمار مرگ‌ومیر پدربزرگ مادربزرگ‌ها مثل همیشه بالا بود، شاید هم امسال بالاتر بود، حداقل این‌طور به نظر می‌رسید.
و دست‌آخر: فاجعه.
فاجعه زمانی رخ داد که متیو وِین۵ و تونی ماوْروگوردو۶ داشتند بازی می‌کردند، آن هم کنار محل گودبرداری ساختمان اداری جدید فدرال. کلی تیر چوبی بزرگ، می‌دانید دیگر، لبه‌ی گود روی هم تلنبار شده بودند. پرونده‌شان دادگاهی شده و پدر و مادرشان ادعا می‌کنند که چوب‌ها خوب روی هم چیده نشده بودند. دیگر نمی‌دانم چه درست است و چه غلط. سال عجیبی بوده‌است.
یادم رفت پدر بیلی برَنت۷ را بگویم که با سارق نقاب‌داری که وارد خانه‌شان شده بود گلاویز شد و با ضربه‌ی چاقو کشته شد.
یک روز سر کلاس بحثی پیش آمد. از من پرسیدند همه‌ی آن‌ها کجا رفتند؟ درخت‌ها، سمندر، ماهی‌های استوایی، ادگار، بابایی‌ها و مامانی‌ها، متیو و تونی، کجا رفتند؟ و من گفتم نمی‌دانم، واقعاً نمی‌دانم. و آن‌ها گفتند پس کی می‌داند؟ و من گفتم هیچ‌کس نمی‌داند. و آن‌ها پرسیدند آیا این مرگ است که به زندگی معنا می‌بخشد؟ و من گفتم نه، این زندگی است که به زندگی معنا می‌بخشد. بعد گفتند ولی مگر مرگ، اگر آن را فرضی بنیادین در نظر بگیریم، همان ابزاری نیست که می‌توان از روزمرگی بدیهی‌انگاشته‌شده‌ی هرروزه فراتر رفت به‌سمت…
گفتم بله، شاید.
گفتند ما از مرگ خوشمان نمی‌آید.
گفتم منطقی است.
گفتند واقعاً نامردی است.
گفتم همین‌طوری است.
گفتند حالا می‌آیی با هلن (دستیار آموزشی‌مان) عشق‌بازی کنی تا ببینیم چه‌طور این کار را انجام می‌دهند؟ خبر داریم که از هلن خوشت می‌آید.
درست است که از هلن خوشم می‌آید، ولی گفتم نه.
گفتند، ما تعریفش را خیلی شنیده‌ایم اما تا به حال عشق‌بازی را به چشم خودمان ندیده‌ایم.
گفتم اخراجم می‌کنند و هیچ‌وقت، یا تقریباً هیچ‌وقت، این کار را برای آموزش عملی انجام نمی‌دهند. هلن از پنجره به بیرون نگاه انداخت.
گفتند لطفاً، لطفاً با هلن عشق‌بازی کن، ما به اثبات وجود ارزش نیاز داریم، ما ترسیده‌ایم.
گفتم نباید بترسند (اگرچه خودم اغلب می‌ترسم) و همیشه و همه‌جا ارزشی وجود دارد. هلن آمد و من را تنگ در آغوش گرفت. چند بوسه بر پیشانی‌اش زدم. یک‌دیگر را محکم گرفته بودیم. بچه‌ها ذوق‌زده شده بودند. بعد در را زدند، در را باز کردم، جربیل جدیدمان داخل شد. بچه‌ها از شدت خوش‌حالی جیغ و هورا کشیدند.
پانویس‌ها
Gerbil: نوعی جونده‌ی کوچک شبیه همستر که در آزمایشگاه‌ها و مدارس ابتدایی آمریکا به‌عنوان حیوان خانگی نگه‌داری می‌شود. ↩
دیدگاه خوانندگان